شهوات نفسانيّه ، باعث قوّت جهل است ؛ زيرا كه : « حبّك الشّىء يعمي و يصمّ » « 5 » ، و ميل و محبّت به شهوات نفسانيّه ، گوش و چشم ظاهر و قلب را از حقّ و رضاى او كور و كر مىكند ، و از توجّه به حقّ تعالى و كمالات روحانيّه باز مىدارد . بعد مىفرمايد : كليد علم و عقل ، طلب تبدّل نقصان به كمال است با توفيق يافتن بر آن ؛ يعنى ميل به رفع نقايص و تحصيل كمالات نفسانيّه ، باعث افتتاح باب علم و عقل است ؛ زيرا كه نيز به مفاد « حبّك الشّىء يعمي و يصمّ » ، محبّت و ميل بر حصول كمالات انسانيّه ، گوش و چشم ظاهر و باطن را از طلب شهوات و هواهاى طبيعيّه ، كور و كر مىكند ، و از تمنّيات طبيعيّه ، بازمىدارد . پس معلوم گرديد كه باعث قوّت جهل در انسان ، و خذلان الهى مر عبد را ، محبّت و ميل به شهوات طبيعيّه است ، و باعث قوّت عقل و عصمت و حفظ الهى مر انسان را ، ميل و محبّت به كمالات روحانيّهء انسانيّه ، و قرب به حقّ تعالى و رضاى اوست ، تا كدام يك از اين دو محبّت در انسان ، قوى باشد ؛ لهذا از بزرگى وارد است كه : خلوت كنيد با نفس ، هرگاه مايل بينيد او را به حقّ تعالى و خاصّان او ، شادى نماييد ، كه محبّت الهى در انسان - اگرچه قليل باشد - نشانهء سعادت است ، و اگر مايل يابيد نفس را به دنيا و هواهاى خود ، گريه كنيد بر حال خود ، كه محبّت دنيا و شهوات آن ، نشانهء شقاوت است . بعد مىفرمايد : ادنى صفت جاهل ، ادّعاء علم است بدون استحقاق ، و اوسط آن ، جهل به جهل است ، و اعلاى آن ، انكار به علم است . و اوّل ، به سبب

--> ( 5 ) - دوست داشتن تو چيزى را ، ( از درك معايب آن ) كور و كر مىكند : « كشف الغمّة » 1 : 145 ، « غوالى اللآلئ » 1 : 124 ، « شرح نهج البلاغة » 11 : 78 ، « موسوعة امثال العرب » 3 : 528